17 Waw Consecutivum

Literatuur
Pratico & Van Pelt (2019), H17
Vrolijk (2020), 18.5.2.3, 18.5.1.4

Opmerking vooraf: voor voorbeelden van vervoegingen wordt diverse keren met een link verwezen naar een pagina op zwannen/boeken/hebrewverbs. Dit is een ebook met vervoegingen in de Qal van diverse Hebreeuwse werkwoorden.

Per werkwoord zijn er tabbladen Perfectum, Imperfectum, Imperativus, Participium en Infinitivus. De opgenomen vormen zijn vormen die in de Tanach voorkomen, als een veld leeg gelaten is, komt die betreffende vorm niet voor. Als uitgangspunt is de vervoeging vermeld die in de betreffende tijd/wijze/persoon/geslacht/getal het vaakst voorkomt.

17.1 Introductie Herhaling: het Hebreeuws kent twee ‘tijden’, perfectum en imperfectum. Deze geven in eerste instantie aan of een handeling voltooid is - (perfectum) of niet voltooid (imperfectum).
Beide tijden kennen ook een zogenaamde waw-consecutivum vorm. Deze vorm wordt in vertellingen veel gebruikt in zinnen waar meerdere werkwoorden opvolgende gebeurtenissen beschrijven. Bijvoorbeeld: in de zin … en hij ging naar buiten en stak hem neer zodat hij stierf … (1 Kon.2:46) is ‘ging’ een perfectum vorm en zijn ‘stak’ en ‘stierf’ consecutivum-imperfectum vormen. En in de zin Zes dagen zult u arbeiden en al uw werk doen … is ‘zult’ een imperfectum en doen een perfectum.

BOEK	HFD	VS	WLC	SV
1KI	2	46	וַיְצַו הַמֶּלֶךְ אֶת־בְּנָיָהוּ בֶּן־יְהוֹיָדָע וַיֵּצֵא וַיִּפְגַּע־בּוֹ וַיָּמֹת וְהַמַּמְלָכָה נָכוֹנָה בְּיַד־שְׁלֹמֹה׃	En de koning gebood Benája, den zoon van Jójada; die ging uit, en viel op hem aan, dat hij stierf. Alzo is het koninkrijk bevestigd in de hand van Sálomo.
DEU	5	13	שֵׁשֶׁת יָמִים תַּעֲבֹד וְעָשִׂיתָ כָּל־מְלַאכְתֶּךָ׃	Zes dagen zult gij arbeiden, en al uw werk doen;

De vorm van een consecutivum perfectum (cons-perf) is een perfectum met voorvoegsel we (וְ); een consecutivum imperfectu (cons-impf) is een imperfectum met als voorvoegsel een waw met een patach (וַ).

17.2 Vervoeging en Vertaling Consecutivum Imperfectum
Het imperfectum consecutivum wordt gevormd door het voorvoegsel waw met patach (וַ) voor het imperfectum te plaatsen.
Het wordt vertaald als een verleden tijd of als een voltooid tegenwoordige tijd.

Een imperfectum met als voorvoegsel het voegwoord וְ is een gewoon imperfectum en wordt als zodanig vertaald.

Tabel 1
Overzicht Imperfectumvormen Qatal

ps	imperfectum	waw-consec.impf	vertaling1	opmerking	met.voegwoord.regelmatig	vertaling2	X8	X9	X10
impf_3ms	יִקְטֹל	וַיִּקְטֹל	en hij doodde		וְיִקְטֹל	en hij zal doden	Gen.26:28	וַנֹּאמֶר	en wij zeiden
impf_3fs	תִּקְטֹל	וַתִּקְטֹל	en zij doodde		וְתִקְטֹל	en zij zal doden
impf_2ms	תִּקְטֹל	וַתִּקְטֹל	and jij (mnl) doodde		וְתִקְטֹל	en jij mnl) zult doden		פָּצְתָ֣ה
impf_2fs	תִּקְטְלִי	וַתִּקְטְלִי	en jij (vrl) doodde		וְתִקְטְלִי	en jij (vrl) zult doden		יו
impf_1cs	אֶקְטֹל	וָאֶקְטֹל	en ik doodde	met qamets	וְאֶקְטֹל	en ik zal doden		en wij zeiden
impf_3mp	יִקְטְלוּ	וַיִּקְטְלוּ	en zij (mnl) doodden		וְיִקְטְלוּ	en zij (mnl) zullen doden		en wij zeiden
impf_3fp	תִּקְטֹ֫לְנָה	וַתִּקְטֹלְנָה	en izij (vrl) doodden		וְתִקְטֹלְנָה	en zij (vrl) zullen doden
impf_2mp	תִּקְטְלוּ	וַתִּקְטְלוּ	en jullie (mnl) doodden		וְתִקְטְלוּ	en jullie (mnl) zullen doden
impf_2fp	תִּקְטֹ֫לְנָה	וַתִּקְטֹלְנָה	en jullie (vrl) doodden		וְתִקְטֹלְנָה	en jullie (vrl) zullen doden
impf_1cp	נִקְטֹל	וַנִּקְטֹל	en wij doodden		וְנִקְטֹל	en wij zullen doden

17.3 Onregelmatige Vervoeging Imperfectum Consecutivum Voor de meeste werkwoorden geldt dat de imperfectumvorm niet verandert als sprake is van een imperfectum-cons. Enkele uitzonderingen hierop:

I-aleph en aantal I-yod werkwoorden, waaronder ook הלך dat als een I-yod type wordt gezien. De stamklinker wijzigt meestal in een seghol. Zie hier op tabblad ‘imperfectum’ de vervoeging van אמר en hier die van ישׂבנ
Holle wortel (met twee stammedeklinkers) en III-he werkwoorden worden veelal verkort, de holle wortel verliest de klinker die tussen de twee stamletters staat in het imperfectum, de III-he werkwoorden verliezen de he aan het slot. Zie bijvoorbeeld dit werkwoord.

17.4 Gebruik van Consecutivum Imperfectum In een verhalend tekstgedeelte is een impf-cons het meest gebruik voor een serie gebeurtenissen in de verleden tijd (een narrativus; ‘en toen ging hij naar de stad en hij kocht een brood en bracht het naar zijn moeder’), deze stijl komt veel voor. Veel voorkomende constructies in zo’n serie gebeurtenissen zijn:

Vaak begint de serie gebeurtenissen met een werkwoord perfectum en wordt gevolgd door een één of meer consecutivum imperfectum vormen, waarbij elk werkwoord op een of andere wijze gerelateerd is aan het voorgaande werkwoord

Voorbeeld

BOEK	HFD	VS	WLC	SV
EXO	1	7	וּבְנֵי יִשְׂרָאֵל פָּרוּ וַיִּשְׁרְצוּ וַיִּרְבּוּ וַיַּעַצְמוּ בִּמְאֹד מְאֹד וַתִּמָּלֵא הָאָרֶץ אֹתָם׃	Zo werden de kinderen Israëls vruchtbaar en wiesen overvloedig, en zij vermeerderden, en werden gans zeer machtig, zodat het land met hen vervuld werd.

Regelmatig begint zo’n serie opeenvolgende gebeurtenissen met een impf-consec en wordt gevolgd door een één of meer consecutivum imperfectum vormen

Voorbeeld

BOEK	HFD	VS	WLC	SV
EXO	2	1	וַיֵּלֶךְ אִישׁ מִבֵּית לֵוִי וַיִּקַּח אֶת־בַּת־לֵוִי׃	En een man van het huis van Levi ging, en nam een dochter van Levi.
EXO	2	2	וַתַּהַר הָאִשָּׁה וַתֵּלֶד בֵּן וַתֵּרֶא אֹתוֹ כִּי־טוֹב הוּא וַתִּצְפְּנֵהוּ שְׁלֹשָׁה יְרָחִים׃	En de vrouw werd zwanger, en baarde een zoon. Toen zij hem zag, dat hij schoon was, zo verborg zij hem drie maanden.

Een verleden tijd naarativus kan ook beginnen met וַיְהִי de veelvoorkomende impf-cons 3e persoon mnl mv van הָיָה
gevolgd door imp-cons werkwoord(en)

Voorbeeld

BOEK	HFD	VS	WLC	SV
GEN	37	1	וַיֵּשֶׁב יַעֲקֹב בְּאֶרֶץ מְגוּרֵי אָבִיו בְּאֶרֶץ כְּנָעַן׃	En Jakob woonde in het land der vreemdelingschappen zijns vaders, in het land Kanaän.

Soms wordt een reeks impf-cons werkwoorden onderbroken door een cons-perf
Voorbeeld

BOEK	HFD	VS	WLC	SV
GEN	26	22	וַיַּעְתֵּק מִשָּׁם וַיַּחְפֹּר בְּאֵר אַחֶרֶת וְלֹא רָבוּ עָלֶיהָ וַיִּקְרָא שְׁמָהּ רְחֹבוֹת וַיֹּאמֶר כִּי־עַתָּה הִרְחִיב יְהוָה לָנוּ וּפָרִינוּ בָאָרֶץ׃	En hij brak op van daar, en groef een anderen put, en zij twistten over dien niet; daarom noemde hij deszelfs naam Rehobôth, en zeide: Want nu heeft ons de HEERE ruimte gemaakt, en wij zijn gewassen in dit land.

17.5 Vorm en Vertaling van Perfectum Consecutivum Een cons-perf vorm is een perfectumvorm met prefix een waw met een shewa (וְ).
Deze vorm is qua spelling niet te onderscheiden van een regelmatige perfectum vorm met voegwoord (וְ) als voorvoegsel. Op basis van andere gronden, zoals context, moet bepaald worden of sprake is van cons-perf of van een regelmaig perfectum met voegwoord.

Opmerking In de 2e persoon mnl/vrl meervoud wordt het voorvoegsel וְ tot וּ omdat deze vormen beginnen met een hoorbare shewa (zie H5)

17.6 Het Gebruik van de Perfectum Consecutivum Heet perfectum consecutivum wordt gebruikt als narrativus in een reeks werkwoorden van gebeurtenissen in de toekomende tijd. Denk bijvoorbeeld aan reeks profetische openbaringen over toekomstige gebeurtenissen of aan reeks geboden waar in de toekomst aan voldaan moet worden. Constructies met cons-perf vormen zijn in het bijzonder:

Meest voorkomend is dat de toekomende tijd narrativus begint met een werkwoord in het imperfectum, dat aangeeft dat het om toekomstige geberutenissen gaat, gevolgd door een of meer cons-perf vormen.
Voorbeeld

BOEK	HFD	VS	WLC	SV
HOS	2	20	וְכָרַתִּי לָהֶם בְּרִית בַּיּוֹם הַהוּא עִם־חַיַּת הַשָּׂדֶה וְעִם־עוֹף הַשָּׁמַיִם וְרֶמֶשׂ הָאֲדָמָה וְקֶשֶׁת וְחֶרֶב וּמִלְחָמָה אֶשְׁבּוֹר מִן־הָאָרֶץ וְהִשְׁכַּבְתִּים לָבֶטַח׃	En het zal te dien dage geschieden, dat Ik verhoren zal, spreekt de HEERE; Ik zal den hemel verhoren, en die zal de aarde verhoren.

Een toekomende tijd narrativus kan beginnen met וְהָיָה gevolgd door een of meer cons-perf vormen Voorbeeld

BOEK	HFD	VS	WLC	SV
HOS	2	21	וְאֵרַשְׂתִּיךְ לִי לְעוֹלָם וְאֵרַשְׂתִּיךְ לִי בְּצֶדֶק וּבְמִשְׁפָּט וּבְחֶסֶד וּבְרַחֲמִים׃	En de aarde zal het koren verhoren, mitsgaders den most en de olie; en die zullen Jizreël verhoren.

Een gebiedende wijs kan gevolgd worden door een cons-perf vorm welke dan ook als gebiedende wijs vertaald moet worden Voorbeeld

BOEK	HFD	VS	WLC	SV
JER	11	6	וַיֹּאמֶר יְהוָה אֵלַי קְרָא אֶת־כָּל־הַדְּבָרִים הָאֵלֶּה בְּעָרֵי יְהוּדָה וּבְחֻצוֹת יְרוּשָׁלִַם לֵאמֹר שִׁמְעוּ אֶת־דִּבְרֵי הַבְּרִית הַזֹּאת וַעֲשִׂיתֶם אוֹתָם׃	En de HEERE zeide tot mij: Roep al deze woorden uit in de steden van Juda, en in de straten van Jeruzalem, zeggende: Hoort de woorden dezes verbonds, en doet dezelve.

Soms is niet sprake van een cons-perf maar van een gewone constructie van een voegwoord met een perfectum, een conj-perf, te vertalen door ‘en’ gevolgd door verleden of tegenwoordige tijd van het betreffende werkwoord. Dit betreft in het bijzonder twe constructies:

een korte serie werkwoorden in perfectum, de eerste als een regulier perfectum en de volgende conj-perf (vb. Jer.22:15)
een zin bestaande uit twee zinsdelen met in beide een hoofdzin (in Nederlandse grammatica aangeduid als nevenschikking); in eerste zinsdeel staat een perfectum en in tweede zinsdeel een perfectum met voegwoord וְ.

17.7 Vertaling וַיְהִי en וְהָיָה Vanwege het veelvuldig voorkomen van de vormen וַיְהִי en en וְהָיָה
is het om een goed lopende vertaling te krijgen beter dit onvertaald te laten en, afhankelijk van de context bijvoorbeeld alleen te vertalen met ‘en’.
Als het uitgangspunt is zo dicht mogelijk bij het Hebreeuws te blijven dan vertalen met ‘en het geschiedde’ of ‘en het was’ of ‘en het zal zijn’ o.i.d.