Werkwoorden

Zie Vrolijk (2020), H18

Stamformaties

Bekijk eerst dit videocollege van Van Midden

Lees: Vrolijk p. 155-156.

Werkwoorden kunnen door klinkerverandering of toevoegen voorvoegsel een andere betekenis krijgen gelieerd aan het oorspronkelijke werkwoord. Bijvoorbeeld: kennen - kunnen, liggen-leggen, binden-ontbinden, lenen-verlenen, wachten-verwachten, etc.

Het Bijbels Hebreeuws kent dit ook. Vanuit de basisstam van een werkwoord, kunnen zes andere stamformaties worden afgeleid (plus nog paar weinig voorkomende formaties). Als in het Nederlands, komt niet elk werkwoord in elke stamformatie voor. Ook kan de betekenis van een werkwoord in een van de afgeleide stamformaties niet altijd worden herleid tot de betekenis van de basisstam.

De zeven stamformaties

De zeven stamforamties en hun betekenisverschuiving ten opzichte van de grondstam staan hierna met tussen haakjes de betekenis van het woord ‘qatal’ (doden) in de verschillende formaties.

1. Qal - basisstam (doden)
2. Nifal - reflexief/passief (zichzelf doden)
3. Pi’el - intensief actief (vermoorden)
4. Pu’al - intensief passief (vermoord worden)
5. Hitpa’el - intensief reflexief / reciprook (elkaar vermoorden)
6. Hifil - causatief (oorzakelijk) (laten doden)
7. Hofal - causatief passief (gedood worden)

Vertaling van een werkwoord met passieve betekenis vereist in het Nederlands doorgaans het gebruik van het werkwoord ‘worden’.
Vertaling van een werkwoord met passieve betekenis vereist iets als ‘zich zelf’, ‘ons zelf’ etc.

Toelichting
In de actieve zin is het onderwerp van de zin degene die handelt (of iets dat handelt). In de passieve zin is het onderwerp juist iets of iemand die iets ondergaat. Een actieve zin is wat in het de Nederlandse grammatica een zin in bedrijvende vorm wordt genoemd. Een zin in lijdende vorm, een passieve zin, is een zin waarin het onderwerp van de zin niet degene is die de aktie uitvoert, maar de aktie ondergaat. Met andere woorden het onderwerp is passief. In het Nederlands is dan een hulpwerkwoord nodig.
Vb. bedrijvende vorm: De man bakt een brood.
In de lijdende vorm: Een brood wordt door de man gebakken.
In een reflexieve zin is het onderwerp degene die de aktie uitvoert en ook degene die de aktie ondergaat. De acteur bekritiseerde zichzelf na zijn optreden.

Indeling van de zeven stamformaties

De zeven stamformaties kunnen worden ingedeeld in drie groepen.

1. Basisstammen
2. Verdubbelingsstammen; middelste stamletter verdubbeld (indien mogelijk)
3. Stammen met voorvoegsel ha (הַ)

I Basisstammen

De basisstamformaties zijn de qal en de nifal. De nifal ontstaat door een voorvoegsel nun toe te voegen aan de qal; deze nun is door assimilatie in veel vormen niet terug te vinden, anders dan in verdubbeling van de eerste stamletter, bijvoorbeeld:
יִנקָטֵל –––> יִקָּטֵל
zie later bij behandeling van vervoeging van tijden en wijzen van het werkwoord.

De betekenis van de nifal is in eerste instantie reflexief of passief t.o.v de qal stam; qal: doden, nifal: zichzelf doden.

II Verdubbelingsstammen: intensieve stamformaties

De verdubbelingsstammen worden ook wel de intensieve stamformaties genoemd, omdat hun betekenis in eerst instantie intensief is ten opzichte van de basisstam. Dit betreft de pi’el, de pu’al en de hitpael.

III Ha-stamen: de causative stamformaties

Het Hebreeuws kent twee causative stamformaties, de Hifil en de Hofal. Hifil-vormen komen vaker voor dan Hofal-vormen.

Voorbeelden causative werkwoorden Nederlands

Basisstam	Afgeleide causative stam
drinken	drenken (doen drinken)
liggen	leggen (doen liggen)
zitten	zetten (doen zitten)
vallen	vellen (doen vallen)

Voorbeeld causative stamformatie Hifil in Hebreeuws

In deze paragraaf aandacht voor betekenisverschuiving van qal naar hifil; vorming van hifil-vormen uit qal-vormen komt later aan de orde.

Zie hier voor voorbeelden hifil imperfectum; gefilterd met zoekopdracht op Strong’s nummer H8686, dit betreft hifil imperfectum vormen.
En hier voor meer algemene informatie over Hifil.